De Tweede Kamer wil dat iedere school een goede schoolbibliotheek krijgt. Volgens verschillende partijen zou een schoolbibliotheek net zo vanzelfsprekend moeten zijn als een gymzaal. Dat nieuws komt niet uit de lucht vallen. De zorgen over de leesvaardigheid van Nederlandse kinderen en jongeren nemen al jaren toe.
Uit het PISA-onderzoek blijkt dat de leesprestaties van Nederlandse vijftienjarigen opnieuw sterk zijn gedaald. Inmiddels haalt ongeveer één op de drie leerlingen niet het niveau dat nodig is om goed te kunnen functioneren in school en samenleving. Nederland behoort daarmee tot de laagst scorende Europese landen.
Meer lezen is dus noodzakelijk.
Maar misschien moeten we daarbij breder kijken dan alleen Nederlandstalige boeken.
Lezen is lezen
Wanneer kinderen en jongeren regelmatig lezen, oefenen zij voortdurend belangrijke vaardigheden:
- betekenis afleiden uit de context;
- verbanden leggen;
- voorspellingen maken;
- hoofd- en bijzaken onderscheiden;
- woordenschat uitbreiden;
- kritisch nadenken over teksten.
Deze vaardigheden zijn niet gebonden aan één taal. Onderzoekers spreken hierbij over transfer: leesstrategieën die leerlingen in de ene taal ontwikkelen, kunnen zij ook toepassen in een andere taal.
Met andere woorden: een leerling die leert om een Engelse tekst goed te begrijpen, gebruikt veel van dezelfde denkprocessen bij het lezen van een Nederlandse tekst.
Waarom Engels lezen juist kansen biedt
Veel leerlingen lezen buiten school al dagelijks Engels:
- sociale media;
- games;
- songteksten;
- YouTube;
- websites;
- strips;
- boeken.
Voor sommige kinderen is Engels zelfs aantrekkelijker dan traditionele Nederlandse leesboeken.
Juist die intrinsieke motivatie is belangrijk. Kinderen die plezier ervaren in lezen, lezen vaker. En leerlingen die vaker lezen, worden betere lezers.
Daarom hoeft het stimuleren van lezen niet altijd uitsluitend via Nederlandse boeken te gebeuren.
Wat zegt het PISA-onderzoek?
Het PISA-onderzoek laat zien dat Nederlandse leerlingen vooral moeite hebben met:
- informatie interpreteren;
- feiten en meningen onderscheiden;
- langere teksten begrijpen;
- kritisch lezen.
Dit zijn precies de vaardigheden die ook geoefend worden tijdens het lezen van Engelse verhalen, artikelen en informatieve teksten.
Engels lezen is dus geen concurrent van Nederlands lezen, maar kan juist een waardevolle aanvulling zijn.
Voor het basisonderwijs
In het basisonderwijs hoeven Engelse teksten niet ingewikkeld te zijn.
Denk bijvoorbeeld aan:
- eenvoudige verhalen;
- informatieve teksten over dieren of sport;
- stripverhalen;
- CLIL-readers;
- voorleesboeken met veel illustraties;
- korte digitale teksten.
Wanneer leerlingen succes ervaren, groeit hun zelfvertrouwen en ontstaat leesplezier.
Voor het voortgezet onderwijs
Ook in het voortgezet onderwijs kan Engels een belangrijke rol spelen.
Veel vmbo-leerlingen lezen liever over onderwerpen die aansluiten bij hun interesses:
- sport;
- technologie;
- games;
- mysteries;
- sociale media;
- actualiteit.
Door gebruik te maken van toegankelijke Engelse teksten kunnen leerlingen:
- hun Engelse taalvaardigheid verbeteren;
- hun algemene leesstrategieën versterken;
- meer leeservaring opdoen;
- meer plezier krijgen in lezen.
En uiteindelijk geldt:
Goede lezers worden niet gevormd door één taal, maar door veel te lezen.
Een schoolbibliotheek van de toekomst
Het voorstel voor een verplichte schoolbibliotheek is een belangrijke stap. Maar een moderne schoolbibliotheek hoeft niet uitsluitend uit Nederlandstalige boeken te bestaan.
Een rijke leesomgeving bevat bijvoorbeeld:
- Nederlandse kinder- en jeugdboeken;
- Engelstalige readers;
- informatieve boeken;
- strips en graphic novels;
- digitale leesmaterialen;
- boeken op verschillende niveaus.
Zo krijgen leerlingen meer keuze en meer kansen om leesplezier te ontdekken.
5 praktische manieren waarop scholen Engels lezen kunnen inzetten om de algemene leesvaardigheid te versterken
De discussie over schoolbibliotheken draait terecht om meer lezen. Maar meer lezen hoeft niet altijd uitsluitend in het Nederlands te gebeuren. Ook Engelstalige teksten kunnen bijdragen aan leesplezier, woordenschat en begrijpend lezen. Dit zijn vijf praktische manieren waarop scholen Engels kunnen inzetten als aanvulling op het leesonderwijs.
1. Bied leerlingen keuze in aantrekkelijke Engelse boeken
Leesmotivatie is een belangrijke voorspeller van leesontwikkeling. Veel kinderen en jongeren zijn geïnteresseerd in onderwerpen zoals sport, dieren, mysteries, wetenschap, games en avontuur. Door naast Nederlandstalige boeken ook eenvoudige Engelstalige verhalen, strips en informatieve teksten aan te bieden, krijgen leerlingen meer keuze en meer kans om een boek te vinden dat bij hen past.
Tip: begin met korte verhalen en readers op het juiste niveau, zodat leerlingen succeservaringen opdoen.
2. Gebruik Engelse teksten ook buiten de Engelse les
Lezen in het Engels hoeft niet beperkt te blijven tot de Engelse les. Korte teksten over natuur, geschiedenis, technologie of aardrijkskunde kunnen ook gebruikt worden bij wereldoriëntatie of projectonderwijs.
Hierdoor oefenen leerlingen niet alleen hun Engelse taalvaardigheid, maar ook belangrijke leesvaardigheden zoals:
- informatie zoeken;
- verbanden leggen;
- hoofd- en bijzaken onderscheiden;
- conclusies trekken.
Deze vaardigheden zijn ook belangrijk bij Nederlandse teksten.
3. Werk met tweetalige of parallelle teksten
Tweetalige teksten helpen leerlingen om betekenis te vergelijken tussen talen. Door dezelfde informatie in het Nederlands én Engels aan te bieden, leren leerlingen verbanden leggen tussen woorden, zinsstructuren en tekstsoorten.
Onderzoekers noemen dit transfer: vaardigheden die in de ene taal worden geleerd, kunnen worden toegepast in een andere taal.
Dit versterkt niet alleen de taalontwikkeling, maar ook het tekstbegrip.
4. Leer leesstrategieën expliciet aan
Goede lezers gebruiken strategieën. Zij voorspellen, stellen vragen, vatten samen en controleren of zij een tekst begrijpen.
Deze strategieën zijn niet afhankelijk van één taal.
Laat leerlingen daarom dezelfde leesstrategieën toepassen bij Nederlandse én Engelse teksten:
- voorspellen;
- moeilijke woorden afleiden uit de context;
- hoofdgedachten vinden;
- samenvatten;
- feiten en meningen onderscheiden.
Juist deze vaardigheden blijken volgens het PISA-onderzoek steeds belangrijker te worden.
5. Stimuleer vrij lezen en leesplezier
Onderzoek van Stichting Lezen laat zien dat leerlingen die met plezier lezen, vaker lezen. En leerlingen die vaker lezen, worden betere lezers.
Daarom is vrij lezen minstens zo belangrijk als verplichte opdrachten.
Een moderne schoolbibliotheek kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- Nederlandse kinderboeken;
- Engelstalige readers;
- strips en graphic novels;
- informatieve boeken;
- tijdschriften;
- digitale teksten.
Hoe meer leerlingen lezen, hoe groter hun leeservaring wordt.
Niet óf Nederlands, maar én Nederlands én Engels​
Het verbeteren van de leesvaardigheid vraagt om meer dan alleen extra lestijd. Het vraagt om een rijke leesomgeving waarin leerlingen worden uitgedaagd en gemotiveerd om te lezen.
Daarbij hoeft er geen keuze gemaakt te worden tussen Nederlands en Engels.
Integendeel.
Leerlingen die regelmatig lezen in beide talen oefenen dezelfde cognitieve processen: zij voorspellen, interpreteren, vergelijken, verbinden en denken kritisch na over teksten.
Misschien is de belangrijkste conclusie daarom wel:
Elke gelezen pagina telt. Ook wanneer die pagina in het Engels is.
Veelgestelde vragen
Ja. Onderzoek laat zien dat leesstrategieën die leerlingen gebruiken tijdens het lezen van Engelse teksten ook toepasbaar zijn bij Nederlandse teksten. Regelmatig lezen in beide talen kan bijdragen aan woordenschat, begrijpend lezen en leesmotivatie.
Uit het PISA-onderzoek 2022 blijkt dat ongeveer één op de drie Nederlandse vijftienjarigen onvoldoende leesvaardig is om goed te functioneren in onderwijs en maatschappij. De leesprestaties zijn de afgelopen jaren sterk gedaald.
Schoolbibliotheken vergroten de toegang tot boeken, stimuleren leesplezier en helpen leerlingen meer leeservaring op te doen. Meer lezen leidt doorgaans tot betere leesvaardigheid.
Veel leerlingen zijn gemotiveerd om Engelse verhalen, strips en informatieve teksten te lezen. Hierdoor lezen zij vaker en oefenen zij tegelijkertijd belangrijke leesstrategieën die ook bij Nederlandse teksten worden gebruikt.
