Voor de één is een rekensom gewoon een opdracht. Bij een ander begint de spanning al zodra de cijfers op papier verschijnen.
Wat als je het antwoord niet weet? Misschien loop je opnieuw vast. En wat doet het met je wanneer iedereen om je heen het wél lijkt te begrijpen?
Rekenangst vormt in het mbo een serieus aandachtspunt. Nieuw onderzoek naar rekenangst bij mbo-studenten maakt daarom een belangrijke vraag opnieuw actueel: wat heeft een student nodig wanneer rekenen niet alleen moeilijk is, maar ook spanning oproept?
Het korte antwoord: alleen méér oefenen is niet altijd voldoende. Rekenvaardigheid, rekenbeleving, zelfvertrouwen, spanning en duidelijke ondersteuning kunnen allemaal een rol spelen.
Nieuw onderzoek naar rekenangst in het mbo
Onderzoeker Jarise Kaskens maakte bekend dat zij samen met ROC Midden Nederland een nieuwe onderzoeksfase naar rekenangst is gestart. Dit onderzoek bouwt voort op eerder werk binnen het Lerend Netwerk Rekenen in het mbo. Een Impact Grant van de Universiteit van Amsterdam maakt een volgende onderzoeksstap mogelijk.
Die aandacht is relevant, want eerder onderzoek laat zien dat rekenangst onder mbo-studenten geen marginaal verschijnsel is.
Begin 2024 vulden 809 studenten van drie mbo-scholen een rekenbelevingsvragenlijst in. Van deze studenten rapporteerde 14 procent een hoge mate van rekenangst. Nog eens 4 procent rapporteerde een zeer hoge mate van rekenangst.
In een mbo-groep kunnen dus verschillende studenten zitten voor wie rekenen niet alleen lastig is, maar daadwerkelijk spanning oproept.
Wat is rekenangst?
Rekenangst is angst of spanning die ontstaat bij het uitvoeren van rekentaken of bij de verwachting dat iemand moet gaan rekenen. Het is niet hetzelfde als simpelweg moeite hebben met rekenen.
De angst kan zich op verschillende manieren uiten. Zo kan een student gaan piekeren, onzeker worden, lichamelijke spanning ervaren of tijdens een opdracht het gevoel krijgen niet meer helder te kunnen nadenken.
Juist dat laatste is belangrijk. Spanning kan cognitieve capaciteit opeisen die een student nodig heeft om een rekenprobleem op te lossen.
Zo kan een negatieve cirkel ontstaan:
Ik vind rekenen moeilijk → ik word gespannen → rekenen lukt minder goed → mijn onzekerheid neemt toe → de volgende rekentaak geeft nog meer spanning.
Alleen maar meer sommen aanbieden doorbreekt zo’n patroon niet vanzelfsprekend.
Werken aan rekenvaardigheid én vertrouwen
Het Lerend Netwerk Rekenen ontwikkelde daarom een interventie die verder kijkt dan alleen de rekenvaardigheid.
De aanpak besteedt onder meer aandacht aan rekenbeleving, zelfvertrouwen en het omgaan met spanning. Ook een veilige leeromgeving en positieve ervaringen met rekenen spelen een rol.
De eerste kleinschalige onderzoeksresultaten zijn interessant. Na de interventie rapporteerden studenten minder rekenangst en behaalden zij betere resultaten op rekentoetsen.
Bij de interpretatie van die resultaten is wel voorzichtigheid nodig. Het onderzoek vond tot nu toe op beperkte schaal plaats. Juist daarom is het waardevol dat onderzoekers de aanpak nu verder onderzoeken en uiteindelijk op grotere schaal willen bestuderen.
Wat als de basiskennis ontbreekt?
Aandacht voor rekenangst maakt de rekeninhoud niet minder belangrijk. Integendeel.
Stel dat een student niet meer precies weet hoe procenten werken. Of hoe je met breuken rekent. Misschien zijn verhoudingen lastig, begrijpt de student een begrip uit een contextopgave niet of is een eerder geleerde rekenstrategie weggezakt.
Elke volgende opdracht kan dan opnieuw onzekerheid oproepen.
Op zo’n moment is alleen de boodschap dat fouten maken mag niet voldoende. Een student heeft ook behoefte aan een plek waar hij of zij rustig kan terugzoeken:
Hoe zat dit ook alweer?
Overzichtelijk en toegankelijk ondersteunend rekenmateriaal kan daarbij een praktische rol spelen.
Reken je wijs: houvast bij het rekenen
Vanuit de behoefte aan overzichtelijke ondersteuning ontwikkelde rekendocent Benito Kaarsbaan Reken je wijs – De kunst van het leren rekenen. Graviant geeft het boek uit.
Reken je wijs is geen behandeling voor rekenangst en is daar ook niet voor ontwikkeld. Het boek kan wel praktische ondersteuning bieden wanneer ontbrekende of weggezakte rekenkennis bijdraagt aan onzekerheid tijdens het rekenen.
Reken je wijs brengt de rekenstof op de niveaus 1F, 2F en 3F overzichtelijk bij elkaar. Daarbij komen de vier rekendomeinen aan bod:
- Getallen
- Verhoudingen
- Meten en meetkunde
- Verbanden
Daarnaast bevat het boek een rekenwoordenboek met uitleg over veelgebruikte begrippen uit opdrachten, toetsen en examens.
Waarom overzicht en houvast belangrijk kunnen zijn
Bij de ontwikkeling van Reken je wijs baseerde Benito Kaarsbaan zich mede op ervaringen en onderzoek onder studenten, leerlingen en ouders.
Daaruit bleek onder andere dat studenten na een langere periode met weinig rekenen moeite konden hebben om weer bij de groep aan te sluiten. Zij hadden behoefte aan concreet en samengevat materiaal waarmee ze ontbrekende kennis opnieuw konden ophalen.
Daarom verduidelijkt het boek begrippen waar mogelijk met concrete voorbeelden, voorbeeldsommen, tekeningen en afbeeldingen.
Ontdekt een student tijdens een les of opdracht dat bepaalde voorkennis ontbreekt? Dan kan hij of zij gericht terugzoeken hoe een rekenregel, begrip of aanpak ook alweer werkt.
Geen wondermiddel tegen rekenangst, wel een mogelijke bouwsteen
Het zou te gemakkelijk zijn om te stellen dat een rekenboek rekenangst oplost. Daarvoor is rekenangst te complex.
Het huidige onderzoek onderstreept juist het belang van een bredere blik. Rekenvaardigheid speelt een rol, maar ook emoties, zelfvertrouwen, eerdere ervaringen en de manier waarop het rekenonderwijs vorm krijgt.
Binnen zo’n bredere aanpak kan toegankelijk ondersteunend materiaal wel degelijk een functie hebben.
Stel dat een student ervaart:
“Ik weet niet hoe dit moet, maar ik kan het terugvinden en opnieuw begrijpen.”
Dat geeft een ander uitgangspunt dan telkens opnieuw moeten constateren dat iets niet lukt.
Overzicht en houvast vormen geen behandeling voor rekenangst. Ze kunnen wel helpen om een praktische drempel tijdens het rekenen kleiner te maken.
Van ‘ik kan niet rekenen’ naar ‘dit kan ik opnieuw leren’
Misschien zit daar uiteindelijk een belangrijke les.
Met de uitspraak “Ik kan niet rekenen” zegt een student niet noodzakelijk iets over wat hij of zij daadwerkelijk kan leren. Achter zo’n uitspraak kunnen ontbrekende basiskennis, eerdere negatieve ervaringen, onzekerheid en spanning schuilgaan.
Het is daarom goed dat onderzoekers rekenangst steeds nadrukkelijker bestuderen binnen het mbo.
Het doel is niet om de lat lager te leggen. De uitdaging is juist om beter te begrijpen wat studenten nodig hebben om die lat wél te kunnen bereiken.
Onderzoek naar effectieve interventies is daarbij essentieel. Goed rekenonderwijs blijft minstens zo belangrijk.
En soms begint vooruitgang heel eenvoudig: opnieuw begrijpen wat je eerder niet meer begreep.
Reken je wijs – ondersteuning bij rekenvaardigheid
Reken je wijs – De kunst van het leren rekenen van Benito Kaarsbaan behandelt de rekenstof van 1F, 2F en 3F op een overzichtelijke en toegankelijke manier.
Studenten kunnen het boek onder andere gebruiken als ondersteuning tijdens rekenlessen, als bijspijkermateriaal, voor huiswerkondersteuning en bij de voorbereiding op rekentoetsen en examens.
Bekijk Reken je wijs bij Graviant →
Veelgestelde vragen over rekenangst in het mbo
Wat is rekenangst?
Rekenangst is angst of spanning die optreedt bij rekenen of bij de verwachting dat iemand moet gaan rekenen. Een student kan bijvoorbeeld piekeren, onzekerheid of lichamelijke spanning ervaren. Ook kan de spanning het moeilijker maken om tijdens een rekenopdracht helder na te denken.
Is rekenangst hetzelfde als slecht kunnen rekenen?
Nee. Moeite hebben met rekenen en rekenangst zijn niet hetzelfde, al kunnen ze elkaar wel beïnvloeden. Negatieve ervaringen met rekenen kunnen bijvoorbeeld onzekerheid veroorzaken. Die spanning kan het vervolgens moeilijker maken om een rekentaak uit te voeren.
Hoe vaak komt rekenangst voor bij mbo-studenten?
In een onderzoek onder 809 studenten van drie mbo-scholen rapporteerde 14 procent een hoge mate van rekenangst. Daarnaast rapporteerde 4 procent een zeer hoge mate. Verder onderzoek moet meer inzicht geven in rekenangst en effectieve ondersteuning binnen het mbo.
Helpt meer oefenen tegen rekenangst?
Meer oefenen kan de rekenvaardigheid verbeteren, maar bij rekenangst is alleen extra oefenen niet altijd voldoende. Onderzoekers kijken daarom ook naar factoren zoals rekenbeleving, zelfvertrouwen, spanning en een veilige leeromgeving.
Kan Reken je wijs helpen bij rekenangst?
Reken je wijs is niet ontwikkeld als behandeling voor rekenangst. Er is dan ook geen basis om te stellen dat het boek rekenangst vermindert. Het kan wel praktische ondersteuning bieden wanneer ontbrekende rekenkennis of onduidelijkheid over rekenbegrippen onzekerheid veroorzaakt. Studenten kunnen uitleg en voorbeelden op de niveaus 1F, 2F en 3F gericht terugzoeken.
Voor wie is Reken je wijs bedoeld?
Reken je wijs is geschikt voor onder andere mbo-studenten en andere leerlingen die ondersteuning nodig hebben bij rekenen op de niveaus 1F, 2F en 3F. Zij kunnen het gebruiken tijdens lessen, voor zelfstandig terugzoeken, als bijspijkermateriaal en bij de voorbereiding op toetsen en examens.
Bronnen en verder lezen: Voor dit artikel is gebruikgemaakt van informatie over onderzoek en interventies rond rekenangst binnen het mbo, waaronder publicaties van het Kennispunt MBO Taal & Rekenen en informatie over het vervolgonderzoek. De informatie over Reken je wijs is gebaseerd op de productinformatie van Graviant Publishers.
